Welkom » Toolbox » Onderwijs

Leerkracht met ervaring in 33 scholen wil schoolupdate

Garsett Larosse (53) was eerst eco-ondernemer en bijna 40 toen hij begon les te geven als bewust vervangend leerkracht. Hij werkte inmiddels in meer dan 30 kleine en grote, scholen van alle netten: gemeenschapsonderwijs, katholiek, provinciaal, stedelijke en dorpsscholen, zowel in het lager als middelbaar onderwijs, en zelfs in een Joodse school en een 'alternatieve' school. Hoe bepaalde dat zijn visie op onderwijs?

Garsett Larosse: Op 14 jaar tijd kreeg ik zo een fantastisch ''helikopterperspectief' op het Vlaamse Onderwijs. Ik gaf er Nederlands, Frans, Engels, Geschiedenis en Moraal, was zorgmeester en werkte met achtergestelde en anderstalige jongeren. Mijn klassen bestonden occasioneel uit 3 lieve meisjes van 7 jaar, en soms uit een samenraapsel van 28 pubers, waarvan 3 met ADHD en 2 met problematische gradaties van autisme. Ik heb dankzij mijn gelijkgesteld diploma les mogen gegeven in ASO, TSO, BSO, BUSO, in lager en middelbaar onderwijs en ben vader van kinderen die ook KSO hebben gevolgd. Ik heb zowel ervaren wat het betekent om les te geven in kleine en grote scholen in dorpen en voorsteden, als in kleine en grote steden met uiteenlopende problematieken. Ik werkte in een 'top-college' en in 'de afvalbak' van Antwerpen. Ik heb daar op de speelplaats nog een bende Tjetjenen en een bende Marokkanen die met getrokken mes tegenover elkaar stonden uit elkaar gehaald. Ja, we leven echt wel in een geglobaliseerde wereld. In een OKAN-school werkte ik met jongeren uit Mongolië die op 12-jarige leeftijd drugs dealden. En tegelijk is het mijn taak om de puurheid te beschermen van kinderen die wél geborgen en met diepmenselijke waarden zijn opgevoed. Om op creatieve wijze hun wereld open te trekken en samen te ontdekken hoe het beter kan. 't Is een hele uitdaging!

Wat is goed onderwijs?

De Levenskunstenaar:  Met zo'n gevarieerd onderwijslandschap voor zo'n gevarieerd publiek is een visie op 'goed onderwijs' niet evident. 

Garsett Larosse: We kunnen op verschillende manieren analyses maken. Mijn bescheiden analyse is gebaseerd op persoonlijke ervaring. Dit zijn enkele van mijn voorlopige conclusies:
- het watervalsysteem bestaat nog steeds. Het wordt bewust in stand gehouden en treedt veel vroeger in werking dan men denkt.
- door de nadruk op rationele schoolinhoud van buitenaf en de verwaarlozing van de innerlijke belevingswereld komt rond 9-jarige leeftijd het creatieve genie bij veel kinderen in het gedrang.

- de middelbare scholen lijken steeds meer op gevangenissen waar aan dwangarbeid wordt gedaan. Het vasthouden aan methodes en leerplannen zorgt voor een onsmakelijke leerbrij die niemand nog lust, en die op een voorbijgestreefde wijze in de strot van de jongeren wordt geduwd. 

- er is een nieuwe generatie van directies, leerkrachten én jongeren die een nieuwe benadering in de praktijk willen brengen en dat stapsgewijs ook effectief doen, maar ze geloven dat ze in de minderheid zijn, terwijl quasi iedereen het over eens is dat het oude systeem niet meer werkt en dringend aan vervanging toe is.

De Levenskunstenaar: De oude patronen zitten blijkbaar diep ingebakken en zijn verweven met de macht? 

Garsett Larosse: Terwijl in een land zoals Finland de scholen allemaal gelijkaardige buurtscholen zijn, waar kinderen van alle pluimages door elkaar zitten, worden de families in België meteen gedwongen om te kiezen tussen het aanbod van de verschillende zuilen. Wie een doorgaans wat elitairdere katholieke school kiest, komt daardoor vaak in een school waar men in de basisschool 4 eerste jaartjes heeft, om uiteindelijk slechts met één zesde jaar te eindigen. De competitieve  'shake-out' die daarbij al op prille leeftijd begint, zorgt voor een negatief effect op het zelfbeeld van families en op de andere scholen, die geleidelijk een instroom krijgen van leerlingen die weggeduwd worden in het katholiek onderwijs.

De Levenskunstenaar: Hoe gebeurt dat wegduwen dan precies?
Het wegduwen gebeurt vooral door de grotere nadruk die wordt gelegd op het rationele en puur cognitieve. In luxesituaties waarin men kan kiezen welke leerlingen men wel en welke men niet zal houden, krijgen de qua intellect meest capabele en meest aangepaste leerlingen de voorkeur. Het zijn vaak de kinderen van de dokters, directeurs en advocaten, en van degenen die beseffen dat het belangrijk is om juiste contacten te onderhouden en de macht op te vrijen, indien men goed gewapend wil zijn in de ratrace. Leraars worden er nauwlettend in het oog gehouden om te zien of ze 'het pedagogisch project' van de school wel uitvoeren. In het middelbaar staan leraars er vaak parallel en worden ze verondersteld dezelfde methode op hetzelfde moment aan te bieden. Ik heb gezien hoe kinderen er beloond worden met suikerkoeken en voortdurend worden gestimuleerd tot 'aangepast gedrag'. Er is ook veel sociale controle door de graadscoördinators en de collega's. Kortom, ouderwetse hiërarchie en het belonen van wie in de pas loopt. Er wordt hier en daar ook wel geëxperimenteerd met groepswerk en projecten hoor, maar heel voorzichtig, want men wil zeker de controle niet verliezen, en ook wel met veel prestatiedruk.

Kinderen die niet goed in hun vel zitten

De Levenskunstenaar: Wat bedoel je met dat bij kinderen 'het creatieve genie in het gedrang komt'? 

Garsett Larosse: Door de grote focus op 'routinematige denkactiviteiten', waarvan men 'denkt' dat ze in de bedrijfswereld gegeerd zijn, komen andere kwaliteiten van het kind in de verdrukking. Ik zie dat vooral vanaf het 3de leerjaar er bij veel kinderen een poort wordt gesloten. Het is dan blijkbaar 'tijd voor de echte wereld' en de nadruk komt op rekenen en het verzamelen van 'feiten'. Taal wordt ontleed en er is steeds minder ruimte voor totaalbeleving en fantasie. Tegen dat je kind in het 5de leerjaar zit, heeft het al veel weetjes verzameld, maar zelden iets geleerd van meer wezenlijke aard zoals: wie we nu eigenlijk zijn, hoe we best voor onszelf en anderen zorgen, en vooral: hoe we creatief en gelukkig blijven. We worden daarentegen geleerd om ons geluk steeds afhankelijker te maken van factoren die buiten onszelf liggen, zoals de nieuwe generatie computerspeeltjes, hippe kleding, en het kunnen kopen van instant-ervaringen. Er is een continue aanzet tot concurrentie en competitie, hetgeen leidt tot een misplaatst superioriteitsgevoel, en toenemende frustratie bij degenen die naast de statussymbolen grijpen. 
Het creatieve genie, daarmee bedoel ik: het natuurlijke, speelse kind, dat zich verbonden weet en voelt met zichzelf en de wereld om haar heen. Dat nog kan fantaseren en vanuit een soort hogere intuïtie ervaart. Het kind dat zelfsturend is, 'heel' in de betekenis van 'totaal', en tegelijk zichzelf een bijdrage weet van een groter ecosysteem dat haar draagt en waar zij deel van uitmaakt.  Met vele creatieve uitdrukkingsmogelijkheden die haarzelf en anderen gelukkig maken. Zo'n kinderen zijn de levenskunstenaars waar deze wereld nood aan heeft, want zij werken van nature samen voor een harmonische en verrijkende samenleving voor iedereen. 

Naar een nieuwe middelbare school

De Levenskunstenaar: Alsof het al niet moeilijk genoeg is om het basisonderwijs te 'ontzuilen', pleit je ook nog eens voor een radicaal andere middelbare school.

Garsett Larosse: De overheid heeft de beleids- en financiële sleutels in handen om verdere ontzuiling te stimuleren, maar botst daar zoals gezegd op de belangen van de elite, die echter ook misleid is te denken dat cognitieve capaciteiten en aangepast gedrag de succesfactoren zullen zijn in de toekomst. Kijk naar veel grote voorbeelden en wat zie je?  Het zijn eerder dwarsdenkers, mensen die een visie en hun buik volgen, zoals vele bekende ondernemers en kunstenaars, die écht succesvol worden. Het zijn visionairs en écht creatieve professionals, die voor welvaart zorgen. En in bedrijven worden de top CEO's steeds vaker vervangen door management-teams die moeten samenwerken om de complexe activiteiten te sturen en uit te voeren. 
Dit soort van creatieve samenwerking, met professionele problemsolving en het verbinden van ogenschijnlijk tegengestelde elementen in nieuwe syntheses, is waar de snelveranderende wereld nood aan heeft. En da's dan ook de richting waarin de scholen moeten werken, met methodieken die naadloos aansluiten bij wat je vandaag aan zinvolle mogelijkheden ziet. De mogelijkheid om versneld en kritisch kennis te raffineren en te verankeren in positieve mens- en wereldbeelden. De mogelijkheid om iedereen te laten meegenieten van de vruchten van de technologische vooruitgang en zich online te organiseren. En de mogelijkheid om gelukkig te leven vanuit het hart, vanuit je roeping en passie.

De Levenskunstenaar; Hoe zou zo'n school er volgens jou dan uitzien? 

Garsett Larosse: Met de middelen die vandaag de dag aanwezig zijn? Weet je, ik heb de voorbije jaren quasi zonder geld zo'n 330 workshops georganiseerd op een ervaringsfestival (www.bodyensoul.org nvdr) en voor mij mogen zo'n zelfsturende, creatieve workshops ten minste de helft van de dag uitmaken. Dat betekent dat er daarnaast nog meer dan tijd genoeg is voor het aanleren van schoolse vaardigheden (zoals lezen en rekenen) met daarnaast nog een royale portie 'me-time'.  In de workshops zie ik graag een gezond evenwicht tussen creatieve, fysieke, hartsgerichte, ecologische, economische en andere topics, zoveel mogelijk geïntegreerd en aansluitend bij de leefwereld van leraars en studenten. Er zijn ook nog altijd vele ouders die kunnen betrokken worden, zodat de school terug een hechte community wordt. Laat een bakker een workshop Broodbakken geven, een kleermaker een workshop Retouches aan kleding, en een advocaat een workshop Recht in de praktijk. Laat een bewuste vader of moeder Yoga geven, of Vegetarisch Koken, of Zelf een huis bouwen uit natuurlijke materialen. Zo kunnen leerkrachten ook nog iets bijleren. 

Hoedanook denk ik dat zoals Frederic Laloux in zijn boek Reinventing Organisations* beschreven heeft  de principes van Heelheid, Zelfsturing en 'Evolutionaire Zingeving' een grote rol gaan spelen, zoals aantoonbaar in succesvolle organisaties. Ik geloof ook dat het World Wide Web meer kan ingeschakeld worden om iedereen zichzelf te helpen organiseren in coöperatieve kennisportalen en vrije markten waar inzichten worden uitgewisseld. Hoewel dat laatste nog een beetje als toekomstmuziek klinkt, weet ik dat de online platformen bestaan om dit mogelijk te maken, want ik heb zelf nog aan ééntje meegewerkt. Zolang de technologie de leerprocessen faciliteert en niet dicteert, ben ik daar voorstander van.

De Levenskunstenaar: En hoe ziet jouw toekomst eruit?

Garsett Larosse: Ik heb het eigenlijk wel een beetje bekeken als klassieke leerkracht voor een klas. Ik zou graag meewerken aan experimenten van ervaringsgericht onderwijs, door bv workshops te ontwikkelen en te geven, door een brede school te organiseren met actief betrokken ouders en creatieve professionals als gasten. Ik zie mezelf graag in een rol als organisator van vakoverschrijdende modules, en ga dan ook actief op zoek naar scholen die daar voor openstaan. Wish me luck!

De Levenskunstenaar: Good luck!
(interview door Fabienne Huygen)

* Reinventing Organisations